De man die altijd al wist dat hij kunstenaar was
Op Koningsdag 2025 schuif ik ergens aan op een terras in Dordrecht. Het Magazijn, aan de Voorstraat. De stad kleurt oranje, het is zonnig, misschien zelfs iets te druk. Twee uur later sta ik weer op, maar het gesprek laat me niet meer los. Zo gaat dat met Frits van der Horst.
Wat begon als een toevallige ontmoeting groeide uit tot een vriendschap. In de maanden daarna, van Koningsdag tot eind november, zocht ik hem regelmatig op. In zijn atelier, op terrassen, tijdens exposities. Ik volgde hem niet alleen als kunstenaar, maar vooral als mens. Werkend, pratend, observerend en filosoferend over kunst, het leven en alles wat daartussen zit. Altijd mijn camera mee, zelfs nog wat licht erbij. Ik vraag mij nog steeds af of hij het wel echt leuk vond. Vorlgens mij was het een haat liefde verhouding. Joh, er zijn al genoeg foto’s van mij blerde hij mij veelal toe. Ja, maar Frits niet zo hoe ik ze maak zei ik zelfverzekerd!
Frits Anton van der Horst werd op 17 mei 1946 geboren in Pijnacker. Sindsdien woont en werkt hij in Dordrecht, de stad die hem gevormd heeft en waar hij nooit meer weg wilde. In mei 2025 werd hij tachtig jaar. Een leeftijd die je onmiddellijk vergeet zodra je hem aan het werk ziet. Of wanneer hij zijn ongezouten mening geeft over kunst. Scherpzinnig, direct en zonder omhaal. Soms kritisch, soms streng, maar altijd vanuit kennis en betrokkenheid. Frits mag dat.
Zijn opleiding begon in 1966 aan de Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag, gevolgd door de Kunstnijverheidsschool. Wat daaruit voortkwam is een indrukwekkend oeuvre. Graficus, schilder, pentekenaar, aquarellist, etser, lithograaf en restaurateur. Zijn werk varieert van portretten en naakten tot fantasielandschappen en stillevens. Altijd herkenbaar als een echte Van der Horst.
Zijn atelier bevindt zich op de eerste verdieping van Pictura. Zodra je binnenstapt, begrijp je dat kunst voor hem geen beroep is, maar een manier van leven. Overal staan werken, proefdrukken, verfsporen en materialen. Overal zie je de sporen van een leven dat volledig in dienst staat van het maken.
Toen ik hem daar voor het eerst bezocht, werkte hij aan een groot schilderij. Een hemel van kleurvlakken met strakke vormen erin verwerkt. Het bleek onderdeel van een opdracht voor dertig schilderijen voor een hotel. “Eerst had ik er drie gemaakt,” vertelde hij. “Maar die vonden ze te klein. Die zijn inmiddels ook alweer verkocht.” Hij keek nog even naar het doek, legde zijn penseel neer en zei: “Zullen we wat gaan drinken?”
Dat is Frits.
Binnen de kortste keren zaten we weer op het terras van Het Magazijn. Een plek waar we vaak terugkeerden. Daar hadden we de gewoonte om samen naar voorbijgangers te kijken. En eerlijk is eerlijk: als er een opvallend mooie vrouw voorbijliep, tipten we elkaar. Leeftijd speelde daarbij geen enkele rol. Frits was tachtig, maar bezat nog altijd dezelfde nieuwsgierigheid, levenslust en belangstelling voor mensen als een jongen van twintig. Naar zijn zeggen heeft hij er vroeger enorm van genoten. Er zijn wat anekdotes die hier te ver voeren. Niet te stuiten die man.
In de loop van die maanden kwam Frits ook bij mij thuis. Op een dag nam hij een bijzonder cadeau mee: zijn persoonlijke biografie. Geen gewoon boek, maar een kunstwerk op zichzelf. Een uitgave van vijftig bij vijftig centimeter, gesloten met schroeven die je letterlijk met een schroevendraaier moet openen. Binnenin bevinden zich vijf originele etsen. Een zeldzaam en kostbaar document, waarin niet alleen zijn werk, maar ook zijn leven besloten ligt. Dat hij mij dat toevertrouwde, beschouw ik als een groot voorrecht.
Wie zijn werk kent, weet dat het zich moeilijk laat vangen in één stijl of één categorie. Zijn etsen zijn vaak organisch en abstract, opgebouwd uit verfijnde lijnen en geladen met thema’s als verlies, scheiding, dood en erotiek. Zijn schilderijen tonen juist weer verstilling: landschappen, bloemen en luchten waarin kleur en licht de hoofdrol spelen.
Bij een expositie in galerie Hofsteeg draaide een film over het ontstaan van zijn monumentale steendruk van Het Hof, een werk van zes bij vier meter. Daarmee kreeg hij een vermelding in het Guinness Book of Records voor de grootste steendruk ter wereld. Tijdens dezelfde tentoonstelling mochten bezoekers zelfs over een andere steendruk heen lopen: een afdruk van een historische waterputdeksel, afgedekt met landbouwplastic. Het publiek keek verwonderd toe. Dordtenaren, kunstliefhebbers, kunstenaars en bezoekers van ver buiten de stad. Frits wist hen allemaal even stil te krijgen.
Kunsthistoricus Kees de Geus omschreef hem tijdens die opening treffend als kunstenaar, criticus en kenner. Iemand die niet alleen maakt, maar ook kijkt. En misschien is dat wel de kern van Frits. Hij observeert. Altijd. Mensen, kunst, gebeurtenissen. Met een scherpte die soms confronterend kan zijn, maar nooit onoprecht.
Ze denken dat ik doodga en dat moet zo blijven. Daarom verkoop ik zo goed
Humor is daarbij nooit ver weg. “Ik stop ermee en ga rentenieren,” zei hij tijdens dezelfde opening. Niemand geloofde hem. En terecht. Even later vertelde hij alweer enthousiast over nieuwe opdrachten. Nog mooier vond ik zijn andere uitspraak: “Ze denken dat ik doodga en dat moet zo blijven. Daarom verkoop ik zo goed.”
Typisch Frits.
Na een half jaar met hem opgetrokken te hebben, denk ik dat ik begrijp waarom hij zoveel indruk maakt. Niet alleen omdat hij een begaafd kunstenaar is. Niet alleen vanwege zijn indrukwekkende carrière. Maar vooral omdat hij altijd precies is gebleven wie hij was: een man die al vroeg wist dat hij kunstenaar was en daar nooit meer van is afgeweken. We hebben nog steeds contact alleen ga ik nu zonder camera naar hem toe.
Dat kom je niet vaak tegen.
Frits van der Horst is een van die zeldzame mensen die volledig samenvallen met wat ze doen. Kunst maken is voor hem geen keuze geweest. Het is zijn natuur.
En misschien is dat wel zijn grootste kunstwerk.
